Báo in // 12. Tin vặt

presse23

Đâu là vị trí dành cho mục “chó cắn xe”? Câu hỏi thường xuyên gây tranh cãi. Nói chung, nó phân biệt giữa báo chí đại chúng và báo chí tinh hoa. Câu trả lời tuy nhiên lại là thế này: tin vặt là một phần của cuộc sống thường ngày. Chúng cũng tự nhiên như các sự kiện chính trị, kinh tế, xã hội hay văn hóa. Một “người nói ra sự thật” không thể không biết thực tế của chúng. Nhưng đó là những sự kiện tạo phản ứng mang tính lan truyền. Vấn đề thực sự là biết xử lý chúng ra sao.

Tin vặt, đó là xã hội con người ở trạng thái mộc

Một tin vặt, đó là cả thịt, máu, nước mắt, đau khổ. Đó luôn luôn là một cú sốc cảm xúc. Việc xử lý tin vặt còn đòi hỏi nhiều cẩn trọng hơn là xử lý các sự kiện khác.

Chỉ một chi tiết nhỏ không chính xác có thể gây những hậu quả nghiêm trọng cho những người liên quan.

  • Xác định những nguồn tin đáng tin cậy: công an, cảnh sát, lính cứu hỏa, cứu hộ, cấp cứu, nhân viên bệnh viện.
  • Thỏa thuận một cuộc hẹn hàng ngày với những người dễ gặp nhất trong số những người này.
  • Khớp các thông tin thu được của một nguồn tin này với một nguồn tin thứ hai.
  • Lấy ý kiến các nhân chứng tùy theo tình hình.
  • Bằng lòng với bản tường trình các sự kiện đã được xác lập.
  • Tránh mọi định kiến về những trách nhiệm có liên can.
  • Giữ khoảng cách với những biên bản chính thức. Ta không viết, cho dù điều đó có được viết trong một biên bản chính thức, là: “Một chiếc ôtô đã làm bốc cháy một cột đèn đỏ và cán chết một người đi bộ.” Ta viết câu như sau, bằng cách sử dụng điều kiện cách và một số cách nói thật trọng: ”Một người đi bộ đã bị va chạm mạnh với một chiếc ôtô và chết, theo quan sát của cảnh sát và các nhân chứng, chiếc ôtô sau đấy đã làm bốc cháy một cột đèn đỏ…”

Tin vặt, đó là “kinh nghiệm sống” cho tất cả mọi người

Một tin vặt, đó là một sự kiện bất ngờ ở giao điểm của tất cả những quy tắc gần: gần gũi địa lý, thời gian, tình cảm. Nó động đến tất cả mọi người vì nó có thể xảy ra bất cứ đâu, bất kỳ thế nào, liên quan tới bất cứ ai. Việc xử lý tin vặt phải lưu ý tới sức tác động của nó.

Phải tôn trọng đời tư và nhân phẩm của mọi người

Tôn trọng quyền cá nhân về đời tư và nhân phẩm thuộc những quy phạm nghề nghiệp của nhà báo. Nó buộc nhà báo phải tỏ ra có ý tứ trong việc xử lý tin vặt có liên quan đến những người bình thường và phải lưu ý cân đối giữa quyền được thông tin của công chúng và quyền của cá nhân về đời tư khi tin vặt liên quan đến những nhân vật là người của công chúng.

7 điều bắt buộc

  • Phải giữ danh tính các cá nhân có liên quan trong một tin vặt. Một việc nêu tên đơn giản, vô ý để lộ chuyện, tiết lộ một chi tiết đều có thể gây ra một bi kịch. Việc tưởng như đơn giản là bị nêu tên công khai trong bối cảnh một cuộc điều tra của cảnh sát hoặc tòa án có thể gây một hậu quả nghiêm trọng và lâu dài.
  • Phải che những biển số xe có liên quan trong một vụ tai nạn giao thông.
  • Không tường thuật tất cả những gì liên quan đến đời tư, đặc biệt khi đó là những vụ tự tử.
  • Tránh đưa chi tiết về những tội ác tình dục để không góp phần cho thói thị dâm.
  • Không được cá nhân hóa những câu trả lời cho “ai? cái gì? như thế nào?”…
  • Tuyệt đối không dùng nghĩa mở rộng. Cách dùng nghĩa mở rộng bóp méo các sự kiện. Chúng ta sẽ không viết: “Một tay lái xe ẩu kiểu Mỹ…” hoặc “Một tay lái xe ẩu kiểu châu Âu…”. Chúng ta sẽ viết: “Một người lái xe…” ngắn gọn thế thôi, bởi vì không có “kiểu” nào, cũng không phải hình thức bên ngoài, không phải gốc gác người lái xe xác định hành vi lái xe của anh ta.
  • Tôn trọng việc suy đoán vô tội. Dù đó là một người bình thường hay người của công chúng, bất cứ ai liên quan đều có quyền được bảo vệ danh dự và nhân phẩm cho dù người này bị coi là kẻ bị tình nghi bởi một nhà chức trách có thẩm quyền phán xét.

Cảm xúc càng mạnh thì giọng văn càng phải trung lập

Dù là tin về thiên tai hay tội ác, thì các tin vặt đều gây những cảm xúc mà không cần thiết phải khuếch đại thêm bằng hiệu ứng văn phong. Việc xử lý tin vặt đòi hỏi cách viết giản dị. Những tính ngữ (“định mệnh”, “bi thảm”, “ghê sợ”, “hãi hùng”) đều phải loại bỏ.

Với những chủ đề tế nhị, hãy dùng từ ngữ chính xác

Sự công minh trong cách viết thể hiện qua việc dùng từ ngữ phù hợp cho những tình huống cụ thể. Tất cả những “tội sát nhân” đều là những “hành động giết người” nhưng tất cả những “hành động giết người” không phải đều là “tội sát nhân”. Một tội sát nhân là hành động giết người có chủ ý. Một “hành động giết người” là việc giết một người, nhưng một “hành động giết người” có thể “cố ý” hoặc “vô ý”. Một “nhân chứng” không phải là một “bị cáo”. Một “người bị tình nghi” không phải là một “tội phạm”. Một “tội phạm bị chỉ định” không phải là một “tội phạm bị xét xử”. Việc xử lý tin vặt đòi hỏi nhà báo chuyên nghiệp nghĩa vụ tập quen với ngôn ngữ tòa án để sử dụng từ ngữ chính xác khi xử lý những chủ đề mà chỉ cần một từ dùng không phù hợp có thể gây những tổn hại không thể cứu vãn.

Những “sự kiện xã hội”

Việc xử lý tin vặt động chạm tới những giá trị sâu kín của đời sống con người: tình yêu, thù hận, tình bạn, phản bội, niềm tin, ngờ vực… Chúng đồng thời vừa là hình ảnh phản chiếu vừa là tấm gương của những điều thân thuộc. Do vậy một số tin vặt có một ảnh hưởng mang tính xã hội học, vượt ra khỏi tầm vóc của tin tức thông thường. Chúng trở thành những “sự kiện xã hội”. Một bà mẹ gia đình không còn của cải gì đi ăn cắp đồ ăn trong siêu thị để cho con mình ăn, đấy không còn là một hành vi ăn cắp trên kệ hàng, đó là một tình trạng thực tại của thân phận con người. Một thanh niên thất nghiệp đã tự thiêu ở châu Phi, đây có thể là cảnh báo cho một cuộc cách mạng sắp nổ ra… Một khi trở thành sự kiện xã hội thì tin vặt bước vào phạm vi thể loại báo phóng sự hoặc điều tra. Nhưng cẩn thận không rơi vào bẫy: không lẫn lộn việc xử lý tin có ý nghĩa với việc khai thác tin giật gân! Sự kiện càng nóng thì nhà báo càng phải lạnh.

Institut Français Ministère

Website by La Confiserie

Licence Creative Commons