Menu

13. Phóng sự

Phóng sự được coi là một thể loại quan trọng hàng đầu. Đó là một lý tưởng mà báo chí hướng tới: một phóng sự tốt là tổng hợp mọi thể loại báo chí khác. Cho nên trong phóng sự, hình thức và nội dung phải được phối hợp quanh một chủ đề hấp dẫn và được xử lý tài tình. Đây là một công việc khó. Nó không chấp nhận sự tầm thường. Nó đòi hỏi làm chủ mọi kỹ năng biên tập.

Tám mấu chốt để có bài phóng sự hay

1/ Có một ý tưởng hay.

Để gây chú ý trước hết phải kể một câu chuyện đặc sắc. Việc đầu tiên phải làm là tìm ra “ý tưởng” thú vị, cái ý tưởng mà những báo khác sẽ không có. Trong vòng xoáy tin tức thời sự, người ta thường tìm thấy ý tưởng hay trong khi lội ngược dòng để tìm kiếm. Jules César đã đổ bộ lên nước Anh chứ gì? Ai nấy đều tập trung vào kế hoạch trận đánh của ông ta, đội quân của ông ta, các mục đích mang tính địa chính trị, những tham vọng cá nhân của ông ta đúng không? Các đặc phái viên của báo chí La Mã và xứ Gô-loa đổ dồn đến bãi biển Đu-vrơ?… Còn tôi, tôi sẽ làm điều ngược lại! Tôi sẽ đến quan sát tại hiện trường, xem dân xứ Britannia phản ứng ra sao, những người “Man rợ” này… Tôi “bán” ý tưởng cho Giám đốc tòa soạn của tôi, ông là người thích thú ý này trước…

2/ Sưu tầm tài liệu tốt.

Để có thể hiểu được những gì ta sắp thấy, khi đi làm phóng sự ở một nơi xa lạ, ít nhất phải có một chút ý tưởng về những gì đang chờ đợi các bạn ở đó… Thế mà, tôi không biết gì về dân xứ Britannia “man rợ” này. Làm sao tôi có thể viết những điều thông minh về họ được? Vậy, tôi phải dành thời gian để tìm kiếm tư liệu về họ trước khi tới gặp. Nếu không, một khi đã đến nơi, tôi sẽ có nguy cơ bỏ qua những điều hay ho nhất.

3/ Chân dung và hoạt cảnh.

Phóng sự, đó là đời sống của mọi người. Đến xứ Britannia, tôi yêu cầu người dân lên tiếng, tôi phát hiện những người nói nhiều nhất, những người có vẻ hung hăng nhất, những người quan trọng nhất, tôi đề nghị họ nói về Jules César và về cuộc đổ bộ của ông ta. Tôi sẽ ghi chép hàng ngàn chú giải về những gì mình nhìn và nghe thấy; tôi ghi âm lại những đoạn đối thoại của mình (với sự đồng ý của những người đối thoại); trước mỗi cuộc nói chuyện, tôi xác định thật cẩn thận từng người đối thoại: họ tên, tuổi, nghề nghiệp, màu mắt, màu tóc, các nét đặc biệt… Tôi cũng ghi chép tất cả những chi tiết mà tôi sẽ cần để mô tả nhân vật khi họ đang hành động: ở đây, một cái rìu; ở kia, một tiệm gia vị; đằng kia, một quán rượu…

4/ Âm thanh, sắc màu, hương vị.

Phóng sự, đó là khung cảnh sống của mọi người. Tất cả giác quan của tôi phải rất lanh lợi. Tôi ghi lại âm thanh, màu sắc, hương vị để tái hiện chúng trong bài tường thuật của mình. Tôi sẽ mô tả mỗi nhân vật của tôi trong thế giới riêng của họ. Bài viết của tôi phải cuốn hút bạn đọc, để họ nhìn, nghe, cảm nhận cùng những điều như tôi.

5/ Một góc độ tiếp cận.

Tôi rút ra một cảm xúc trội nhất về những điều mình nhìn, nghe và cảm nhận được khi tiếp xúc với dân xứ Britannia và công việc chuẩn bị chiến tranh của họ: chiến dịch của César sẽ không phải là một cuộc dạo chơi dễ dàng; người xứ Britannia đã chờ đợi cuộc đổ bộ của ông ta; họ sẽ cho ông ta nếm mùi một hình thức chiến tranh du kích mới… với sự tiếp viện của người Ê-cốt! Đây là một tin nóng đặc biệt: chính Britanix, thủ lĩnh dân xứ Britannia, đã thổ lộ cho tôi biết điều này! Người Ê-cốt đã rời đảo Highlands để tóm César từ phía sau trong khi ông ta vây hãm thành Luân Đôn. Đó là góc nhìn của tôi! Tôi thậm chí còn giật tít bài của mình là: “César sẽ bị giội thẳng gáo nước lạnh của Ê-cốt”…

6/ Một mở bài hấp dẫn

Phóng sự hay, đó là khi ý tưởng hấp dẫn được tái hiện trong những nhân vật mạnh mẽ và được diễn tả bằng những ngôn từ sắc nghĩa. Britanix đã cung cấp cho tôi nguyên liệu cần thiết để có một phần mở đầu hấp dẫn trong khi ông trả lời câu hỏi của tôi. Ông ta là thủ lĩnh dân xứ Britannia, tôi đặt ông ấy ở cảnh vào và mở đầu câu chuyện của mình bằng một trong những câu nói ý nghĩa nhất của ông ấy: “César đã đến bằng thuyền, ông ta sẽ phải bơi trở lui!…”. Tôi sẽ kết hợp bằng cách phác thảo vài dòng chân dung ông ta để dựng bối cảnh, trước khi đưa vào những lời nói khác của ông ta theo mạch bài viết của mình.

7/ Một lối dẫn chuyện cuốn hút

Phóng sự hay là khi có lối dẫn chuyện vững chắc giữa một mở bài hấp dẫn và một kết luận sắc. Những điều Britanix nói với tôi sẽ được tôi dùng để dẫn chuyện. Tôi sẽ xây dựng phần thân bài bằng cách đan xen liên tục những trích dẫn, mô tả, chân dung nho nhỏ, nhân chứng và những nhận xét mang tính phân tích riêng của tôi về chiến lược và phương cách của người xứ Britannia và đồng minh của họ.

8/ Có một kết luật sắc

Không có bài phóng sự hay khi nó mang một kết luận dở. Kết luận trong bài ký sự của tôi tới xứ Britannia sẽ đối xứng với mở bài. Tôi sẽ nhường lời cuối cùng cho Britanix: “Quân La Mã này điên hết rồi…”.

Câu chuyện sống động là câu chuyện của thời hiện tại, cho nên tôi viết ở thì hiện tại.