Menu

16. Nhà báo đa ngành và nhà báo chuyên sâu

Nhà báo, xét bởi chức năng, là người đa ngành. Tin tức, xét từ bản chất, buộc nhà báo phải xen vào mọi lĩnh vực. Chuyển từ một chủ đề này qua một chủ đề khác, anh ta có nguy cơ nói bừa bãi về mọi thứ. Vả lại, anh ta còn thường xuyên bị chê trách là cái gì cũng nói để rồi chẳng nói được cái gì. Nhưng nhà báo đa ngành không bị kết án là thiếu hiểu biết và hời hợt. Các nhà báo chuyên sâu xuất sắc nhất chỉ là những nhà báo đa ngành cực kỳ cẩn thận.

Trau dồi tính đa năng

Nghề báo, theo định nghĩa, là đi được vào mọi lãnh địa. Nó không lựa chọn phạm vi tác nghiệp, chính tin tức áp đặt cho nó điều này. Vậy nhà báo có thiên hướng là hành nghề trên mọi phương diện. Khả năng của anh ta phải được thể hiện khắp nơi theo cùng một cách: trong những không gian nhỏ cũng như trong không gian lớn. Trong nghề báo, cũng như trong nghề y, bác sĩ đa khoa giỏi là người xử lý vấn đề nhỏ cũng cẩn thận như xử lý vấn đề lớn. Dù là nhà báo địa phương hay phóng viên lớn, nghề báo đòi hỏi sự khiêm tốn và luôn sẵn sàng có mặt.

Đây là một vấn đề trạng thái tinh thần cần ghi nhớ:

* Xử lý sự kiện vô vị nhất giống như một sự kiện đặc biệt: đều phải nghiêm khắc như nhau.

* Xử lý tin bình thường như một tin quan trọng: với cùng sự chính xác.

* Chuẩn bị một bài phỏng vấn vỉa hè giống như một cuộc phỏng vấn lớn: luôn có sổ “Cẩm nang phỏng vấn” đi kèm.

* Đề cập bất cứ bản tường thuật nào cũng như một câu chuyện hay cần kể lại.

* Nhìn thấy sau gương mặt bình thường nhất gặp phải khả năng về một chân dung đẹp.

* Nhìn thấy đằng sau giai thoại nhỏ nhất được thuật lại cơ hội có một phóng sự độc nhất.

* Tự hỏi về một tai nạn nhỏ nhất gây sửng sốt: liệu ẩn dưới đó có chất liệu điều tra?

* Ưu tiên sắp xếp tin tức địa phương cũng phải tỉ mỉ như tin tức quốc gia: bằng cách nhận trách nhiệm xử lý chúng. Chuyện xảy ra trong hầm cầu thang nhà tôi quan trọng hơn chuyện xảy ra trong khu phố; chuyện xảy ra trong khu phố tôi quan trọng hơn chuyện xảy ra ở quận; chuyện xảy ra ở quận tôi quan trọng hơn chuyện xảy ra trong thành phố; chuyện xảy ra trong thành phố tôi quan trọng hơn chuyện xảy ra ở tỉnh; chuyện xảy ra ở tỉnh tôi quan trọng hơn chuyện xảy ra trong vùng, v.v.

Đây là một vấn đề phản xạ có điều kiện:

* Tin tức tràn đến ào ào? Tôi phải phản ứng! Tôi phát triển hoạt động tương tác bằng cách huy động bạn đọc, thư bạn đọc là cả một mỏ vàng những khi tôi bị thiếu đề tài. Tôi chỉ cần dự đoán tin thời sự để lập một hồ sơ với sự đóng góp của một vài bạn đọc quan tâm tới chủ đề.

* Tin tức im lìm? Tôi phải sáng tạo! Tôi tìm được những góc độ bất ngờ để xử lý những chủ đề quen thuộc. Tôi chỉ cần rình tất cả những gì gọi là khác thường và chọn một lối gây bất ngờ để xử lý một đề tài nhạt nhẽo.

* Tin tức buồn tẻ? Tôi phải “tự trang bị”! Tôi phải tìm ra những nhân chứng mạnh để minh họa cho các đề tài cũ. Tôi chỉ cần mỗi ngày bổ sung thêm vào sổ địa chỉ của mình các số liên lạc của những nguồn tin tiềm năng mới để có thể xử lý khẩn trương, nhưng rất nghiêm túc, bất kỳ một chủ đề nào.

* Tin tức không gây cho tôi cảm hứng? Tôi trau chuốt phong cách của mình! Tôi xây dựng một tin vắn thật hay, chỉ cần bằng một câu duy nhất có nhịp điệu thật cẩn thận, xuất phát từ một tin thông tấn vô thưởng vô phạt. Ví dụ: “Tòa án Roma đã phán xét là César đã lạm dụng trong việc thải hồi một lính quân đoàn cơ sở, người phục vụ bữa ăn cho các sĩ quan, vì anh ta đã lấy ba khoanh xúc xích lợn lòi Britannia do một viên trưởng đội để lại trên rìa đĩa thức ăn của mình cho con chó xứ Gô-loa của anh ta”. Tôi thậm chí còn có thể, theo mẫu này, lập một chuyên mục hàng ngày gồm những tin vắn “gây cười”…

Mưu cầu sự xuất sắc

Sự chuyên môn hóa đạt được do nắm vững chắc những gì thuộc báo chí. Chúng ta không thể xử lý trọn vẹn một số chủ đề nếu chúng ta không có những kiến thức cần thiết để hiểu sâu về chúng. Chúng ta không thể giải thích rõ ràng một cuộc điều tra cảnh sát nếu không biết các trình tự pháp luật. Chúng ta không thể phân tích một cách đúng đắn tình hình tài chính của một doanh nghiệp nếu không biết sự khác nhau giữa doanh số và kết quả kinh doanh. Chúng ta không thể phê bình một cách xác đáng một tác phẩm nghệ thuật nếu không có một quy chiếu nghệ thuật nào.

Đây là một vấn đề đầu tư cá nhân

Những tờ báo xuất sắc nhất là những báo có các nhà báo mẫu mực bởi những bài viết thích đáng của họ về tất cả chủ đề: những chủ đề phức tạp nhất (giáo dục, pháp luật, cảnh sát, khoa học, y tế, văn hóa, tôn giáo, quân sự, v.v.) và những chủ đề thông thường nhất (chính trị trong nước, chính trị quốc tế, kinh tế, xã hội, thể thao, v.v.).

Mỗi một nhà báo đa ngành đều có thể trở thành một nhà báo chuyên sâu trong bất cứ chuyên mục nào với điều kiện là muốn điều đó và tự áp đặt cho mình việc học thêm cần thiết. Không cần phải quay lại trường học, chỉ cần tự áp đặt cho mình một phương pháp tự học.

* Tự đặt mục tiêu cho mình là trở thành người chuyên nghiệp nhất trong những nhà báo chuyên nghiệp trong chuyên mục mình đã chọn hoặc được ấn định bởi tổ chức công việc tập thể.

* Tự gò mình vào một thời gian học bằng cách xin lời khuyên của một số nhà báo kỳ cựu trong nghề.

* Đọc tất cả những gì được nói và được viết về đề tài, đặc biệt tất cả những gì các tờ báo khác đã đăng.

* Tự trau dồi, giống như ở trường học, bằng cách tập hợp tất cả những công cụ cần thiết để làm chủ được đề tài: văn bản luật, các quy định chính thức, quy tắc nghề nghiệp, v.v.

* Tự lập một mạng lưới nguồn tin cá nhân trong lãnh vực chuyên môn liên quan để nhờ kiểm chứng kiến thức hiểu biết của mình trong trường hợp nghi ngờ.

* Phải có mặt thực tế thường xuyên nhất có thể, dù phải mất chút thời gian, đến những nơi (đại hội, hội nghị, cuộc họp…) hay có thảo luận giữa các chuyên gia đầu ngành.

* Khi viết cần tránh thuật ngữ của giới chuyên gia để cho đại chúng hiểu được nhưng đồng thời cũng tránh những ý phỏng chừng để vẫn được chấp nhận bởi những người hiểu biết.

Các nhóm biên tập hiệu quả nhất là các nhóm thiết lập và tổ chức được sự cộng tác của nhà báo đa ngành và nhà báo chuyên sâu.