Menu

18. Giá trị gia tăng

Các tin bài luôn cần được hoàn thiện hơn nữa. Luôn có thể làm điều gì đó để giúp cho tin bài sáng sủa hơn, chính xác hơn, đầy đủ hơn, hay hơn. Người làm báo không xuề xòa tự hài lòng với những gì đã có phải quan tâm tới việc bổ sung thêm giá trị vào tin bài của mình. Ngay cả đến phút chót vẫn có thể bổ sung thêm nội dung dù là đang lúc gấp gáp.

Sửa chữa vào phút chót

* Khi nêu tên ai đó thì phải đưa đầy đủ cả họ tên để tránh nhầm lẫn với những người có cùng tên: “Jules César…”

* Khi nêu tên một dân biểu thì phải nêu cả nhiệm kỳ và khuynh hướng chính trị vì đó là một người của công chúng: “Marcus Cicéron, thượng nghị sĩ theo khuynh hướng cấp tiến của Sicile…”

* Khi nói về một người bình thường lần đầu tiên được nêu thì ít nhất phải nêu tuổi và nghề nghiệp của người đó. “Marcus Vitruve, 40 tuổi, kỹ sư quân đội…

* Khi dùng một từ viết tắt lần đầu tiên thì phải giải nghĩa để cho mọi độc giả đều hiểu: “SPQR (Senatus Populus Que Romanus: Nhân danh Thượng viện và nhân dân La mã”).

* Khi xử lý một chủ đề thời sự có liên quan đến những sự việc, sự kiện từng xảy ra trong quá khứ, phải dùng chú thích để độc giả cao tuổi nhớ lại còn độc giả trẻ tuổi thì hiểu rõ hơn: (1) Jules César, vị tướng và nguyên thủ quốc gia, sinh tại Roma năm 101 trước Công nguyên, bị ám sát tại Roma năm 44”.

Công thức 4C

Tôi có thể làm nhiều hơn hay tốt hơn điều gì?”. “Chúng ta có thể làm nhiều hơn hay tốt hơn điều gì?” “Các bạn có thể làm nhiều hơn hay tốt hơn điều gì?” Khi nhìn vào lịch làm việc của bản thân, trong các cuộc họp tòa soạn, ban biên tập, chúng ta phải tự đặt ra cho mình và đồng nghiệp câu hỏi làm thế nào để phản ánh một chủ đề thời sự thêm phong phú và sâu sắc theo bốn khả năng: phản chiếu, đối âm, tương phản và củng cố.

Phản chiếu. Giá trị gia tăng theo kiểu “phản chiếu” tạo ra một hiệu ứng theo kiểu phản chiếu trong gương, tức là hoàn thiện việc phản ánh chủ đề chính bằng cách xử lý chính chủ đề đó dưới một góc độ hoàn toàn đối lập. Tôi quyết định chủ đề chính cho bài viết là tài năng quân sự của Jules César. Về mặt “phản chiếu”, tôi sẽ viết về những người nô lệ phục vụ cho lính bộ binh La Mã phải chịu tuân theo kỷ luật vô cùng hà khắc dành cho những kẻ bị coi là “dã nhân”.

Đối âm: Giá trị gia tăng theo kiểu “đối âm” nhằm tạo ra hiệu ứng phụ: ta có thể đề cập một đề tài phụ, thậm chí là khá xa so với đề tài chính. Tôi quyết định đề tài chính sẽ là những vấn đề về hậu cần mà César gặp phải trong các cuộc viễn chinh. Về mặt “đối âm”, tôi sẽ làm chân dung và phỏng vấn một trong những nhân viên bưu tá vô danh của César có nhiệm vụ thường xuyên phóng ngựa qua khắp xứ Gô-loa để báo cho thành Roma biết về các chiến công của vị tướng đứng đầu đội quân La Mã.

Tương phản. Giá trị gia tăng theo kiểu “tương phản” là tạo ra một hiệu ứng tương phản: nếu chủ đề chính là một bài điều tra thì ta làm một bài điều tra đối nghịch lại, nếu có một bản giám định thì ta đưa ra một bản giám định đối lập lại, hoặc nếu có một ví dụ thì ta làm một ví dụ ngược lại. Tôi làm một bài điều tra rất nghiêm túc về cung cách đối xử với nô lệ của César, bà tổng biên tập bèn quyết định cho làm một bài điều tra “tương phản” về những hành động nhân đạo của César đối với tiện dân… Tôi không hề phản đối quyết định này của bà tổng biên tập vì nhờ vậy mà độc giả có được cái nhìn đa chiều về tính cách “nhân vật” của chúng ta, cả mặt sáng lẫn những góc khuất của nhân vật đó, để họ tự đưa ra nhận định của riêng mình.

Củng cố. Trong trường hợp này, giá trị gia tăng nhằm tạo ra hiệu ứng củng cố, tức là chủ đề chính sẽ được nhiều thông tin phụ trợ làm cho vững chắc hơn. Tôi sẽ làm cho bài điều tra của mình về nguồn tài chính cho các chiến dịch của César vững chắc hơn bằng cách thêm vào ba thành tố có tính thông tin cho bài báo chính: phỏng vấn nhỏ (3 câu hỏi và 3 câu trả lời) với người từng là chủ nhà băng Crassus, ông này rất thoải mái cung cấp thông tin từ khi đổi nhà băng; một box thông tin về các giao dịch diễn ra trong tuần trước tại chợ nô lệ Lutèce, nơi người phụ trách hậu cần của César đích thân tới vì vài vụ “mua bán hời”; một đồ thị so sánh về sự tiến triển trong thu nhập từ 5 năm nay của César, “người đỡ đầu” của ông là Pompey và nhà tài trợ của ông là Crassus.

“Thuốc giải” cho tình hình thời sự ảm đạm

Tin tức thời sự thường rất ảm đạm nên nhà báo biết lo xa là người luôn có sẵn “thuốc giải” cho tình hình này. “Thuốc giải” hiệu quả nhất là tạo ra được “nụ cười” ở những trang buồn nhất. “Nụ cười” là một thể loại báo chí có hình thức đa dạng nhưng nội dung luôn cách biệt – một cách có chủ ý – với chủ đề chính. Đó có thể là một hình vẽ, một đoạn tin ngắn, một chân dung, một bài phỏng vấn ngắn, một lời phát biểu… Điều quan trọng nhất là nó làm cho độc giả mỉm cười, thấy thư giãn, hài hước. Đó có thể là chân dung một chủ hiệu tạp hóa nhỏ yêu đời trong một bài điều tra về khủng hoảng. Đó có thể là phỏng vấn một người luôn lạc quan được đăng dưới bài phân tích về thảm họa. Đó có thể là hình vẽ chế giễu Artefix bên lề bài phỏng vấn César của tôi…

Dám phá cách

Báo chí luôn phải chinh phục độc giả mới. Tờ báo hiểu rõ độc giả của mình là tờ báo phải tìm ra được các điểm yếu của mình. Khi đã định hình được các điểm yếu đó thì đôi khi chỉ cần tạo ra những không gian đọc mới để thu hút độc giả. Tôi đã nhanh chóng tăng được lượng bán tờ “Báo thành Roma” của tôi nhờ mỗi tuần cho đăng ở giữa các trang nội chính một “góc thơ” của Virgile. Tờ báo của tôi thậm chí còn có độc giả ở Gô-loa từ khi tôi cho đăng thư độc giả bằng tiếng địa phương…