Menu

21. Trình bày

Trình bày là đưa sản phẩm bài viết lên trang báo. Mục đích mưu cầu là: làm tăng giá trị các bài viết. Những quy tắc được áp dụng là quy tắc về bố cục hội họa. Mỗi trang báo phải được thiết kế và thực hiện giống một bức tranh: đó là tập hợp xung quanh chủ thể chính các họa tiết phụ được xếp theo thứ tự. Nhưng tổng thể phải sáng sủa, dễ đọc, có thẩm mĩ.

Một trang báo được xếp đặt cân đối là một tác phẩm mà ngay khi đập vào mắt, bố cục hình học của nó tạo một ấn tượng cân bằng và hài hòa.

Nhà báo chế bản giống một họa sĩ trang trí nội thất hơn là một họa sĩ. Anh ta trổ tài của mình trong khuôn hình chữ nhật là định dạng bắt buộc cho trang báo. Anh ta thực hiện những thao tác kỹ thuật cần thiết để làm sao việc xếp đặt yếu tố chính và những yếu tố phụ tạo được hiệu quả thị giác tốt nhất.

Phải tìm được hai sự cân bằng

Một cân bằng tổng thể, trong trang báo, giữa phần màu trắng và màu đen: giữa diện tích màu trắng là khoảng trống không có chữ và diện tích màu đen là phần bài viết. Nếu quá nhiều phần trắng là không đủ những gì để đọc. Nếu quá nhiều phần đen thì chữ quá dày đặc, trở thành khó đọc. Tỷ lệ dày đặc: ¾ đen, ¼ trắng. Tỉ lệ lý tưởng: 2/3 đen, 1/3 trắng. Tỷ lệ nghệ thuật: 3/8 trắng, 5/8 đen.

Một sự cân bằng riêng biệt, ở bên trong diện tích đen, một phần là giữa chủ thể chính và các họa tiết phụ, và, một phần là giữa những họa tiết phụ khác nhau. Ưu thế của chủ thể chính không được lấn át hay làm lu mờ những họa tiết kia.

Người thiết kế trang báo giải quyết vấn đề này bằng cách xử lý:

  • trên lề trang xung quanh phần bát chữ,
  • trên số lượng và độ dài các cột báo,
  • trên những cỡ chữ sẵn có cho bố cục các bài viết,
  • trên các kiểu và cỡ chữ được sử dụng cho mỗi bài viết và mỗi tiêu đề,
  • trên độ dài các dòng,
  • trên khoảng cách giữa các từ, giữa các dòng và giữa các cột.

Người thiết kế trang báo phải làm phác thảo: đó là những trang ma-két của anh ta. Anh ta có sẵn nhiều mẫu khác nhau nhưng anh ta cũng có thể thiết kế riêng từng bản. Về bố trí trang, có những truyền thống, thói quen, tập tục, nhưng không có một quy tắc tuyệt đối nào, ngoại trừ quy tắc phải có nghĩa và vừa mắt.

Nâng giá trị của chủ đề chính

Trọng tâm thu hút của mỗi trang, trung tâm đọc của nó, điểm tiêu cự của nó, đó là chủ đề chính. Mỗi trang chỉ có duy nhất một chủ đề chính. Nó chiếm vị trí danh dự trong hình chữ nhật của bức tranh: phần đầu trang. Nó được hưởng tiêu đề to nhất. Việc phân chia các phần viết khác trong trang được xác định theo kích cỡ, hiệu quả của tiêu đề, minh họa nếu có của bài viết. Nhưng ưu thế của chủ đề chính không được lấn át và không được làm lu mờ những bài viết cũng quan trọng khác, đặt riêng rẽ nhau. Người thiết kế chế bản cố gắng tìm được sự phối hợp tốt nhất. Anh ta phải cân nhắc những tỉ lệ cân xứng đặt cạnh nhau trong một khuôn khổ cứng nhắc.

Tìm kiếm những tỷ lệ hài hòa

Câu hỏi đâu là cách thức tốt nhất để cân đối giữa các phần của một tổng thể, và giữa chúng với tổng thể này, là câu hỏi cũng xưa cũ như hội họa hay âm nhạc. Nghệ thuật kiến trúc của việc trình bày dựa theo những tỷ lệ hài hòa dùng trong các môn nghệ thuật khác.

Hài hòa về kỹ thuật ty-pô tránh những hiệu ứng đối xứng khi sử dụng quy tắc 4 – 2 – 1: khi chủ đề chính chiếm một tiêu đề 4 cột ở đầu trang thì cách sử dụng quy định rằng, trong số những tiêu đề khác, trong cùng trang, không được có bất kỳ tiêu đề 3 cột nào nằm dưới nó. Trái lại, ở phần thân trang, có thể có nhiều tiêu đề trên 2 cột hoặc 1 cột.

Hài hòa về kỹ thuật ty-pô tránh nhiễu thị giác khi sử dụng quy tắc 6 – 3 – 2: khi chủ đề chính chiếm một tiêu đề 6 cột trên đầu trang, thì cách dùng quy định rằng, trong số những tiêu đề khác, trong cùng trang, chỉ có duy nhất một tiêu đề 3 cột, tốt nhất là cân giữa ở dưới trang, trong khi ở phần thân trang có thể có nhiều tiêu đề 2 cột.

Quy tắc “Con số Vàng”

Cách tốt nhất để đưa ra những tỷ lệ hài hòa cho việc trình bày một trang báo là chia trang thành bốn phần không gian bằng cách sử dụng quy tắc cổ “Con số Vàng” (làm tròn thành 1,618) để những phần không gian này, theo cách nói của nhà toán học người Hy Lạp Euclide, “cân xứng tuyệt đối và có lý vừa phải” giữa phần này với phần khác.

Phép tính là đơn giản dù kích thức của trang báo là bao nhiêu (Xem hình Phụ lục):

Ta chia Chiều dài (L) của trang cho Số Vàng:

Chiều dài trang: 1,618 = x

Ta lấy Chiều dài trang (L) trừ đi thương của phép tính chia ở trên:

Chiều dài trang – x = y

Ta chuyển kích thước “y” có được sang chiều dài hình chữ nhật (A-B), bằng cách, tốt nhất, là tính từ góc vuông bên trên (B) của hình chữ nhật.

Kích thước “y” này khi đó cho biết vị trí của một Điểm P1 trên Chiều dài (A-B) của hình chữ nhật.

Từ Điểm P1 này ta vạch một đường thẳng đứng chia trang báo ra làm hai phần không bằng nhau nhưng theo tỷ lệ của “Con số Vàng”.

Ta thực hiện theo cách tương tự với Chiều cao (H) của trang báo cho tới khi chia trang báo theo chiều ngang từ một Điểm P2 được tính từ góc (C) vuông phía dưới của hình chữ nhật.

Như vậy trang báo được chia làm bốn diện tích hình chữ nhật khác nhau tạo thành một tổng thể có tỷ lệ hài hòa phối hợp sự đơn giản, sáng sủa, đa dạng.

Mỗi một trong bốn diện tích này có thể được chia nhỏ, tùy nhu cầu, bằng cách sử dụng cùng phép tính. Khung lý tưởng này cho phép điều chỉnh thoải mái, theo chiều đứng hoặc chiều ngang, kể cả cắt theo hình “bậc thang” trong các cột và định tọa độ các bài viết vắt ngang giữa hai diện tích.

Nhắc nhở          

  • Lưu ý chọn kiểu chữ! Trước hết phải đơn giản: quá nhiều kiểu chữ khác nhau gây mỏi mắt khi đọc. Tuân thủ hai kiểu chữ: một kiểu có chân, loại Times, dùng cho phần bài viết, và một kiểu chữ thẳng, không chân, loại Helvetica, dùng cho phần tiêu đề chính và tít phụ. Và tùy theo thể loại bài có thể dùng chữ đậm, chữ nhạt, chữ nghiêng.
  • Lưu ý tới nội dung phần sa-pô!Sa-pô của một bài viết không bao giờ là phần đầu bài viết. Nó là một lời dẫn ngắn được viết ra để giới thiệu bài viết “có mào đầu” và kích thích người ta đọc mà không để lộ nội dung của bài.
  • Lưu ý tới “đoạn tiếp”! Chúng ta không được cắt ngang bài viết một cách bừa bãi, đặc biệt không được ngắt giữa câu – dù đấy là một bài “trang nhất” – khi phần tiếp theo bài viết cách xa ở nhiều trang sau. Phải chuyển trang làm sao để không ảnh hưởng tới nhịp đọc và làm mất hứng.

Các nhóm biên tập có khả năng lập ra những Thực đơn chi tiết và tuân thủ theo những thực đơn này thì muốn nhận luôn trách nhiệm trực tiếp làm phác thảo các ma-két liên quan đến họ và muốn chuyển những ma-két này cho Thư ký Tòa soạn để thực thi và kiểm tra.