Menu

23. “Dịch vụ hậu mãi”

Nhà báo phải chịu trách nhiệm về nội dung của tờ báo sau khi nó được phát hành. Việc đồng nghiệp và độc giả nhận xét đánh giá về nội dung các tin bài là hoàn toàn bình thường, thậm chí còn tốt cho nhà báo. Sự phát triển của các phương tiện thông tin buộc nhà báo phải thường xuyên trao đổi thẳng thắn với những người tin tưởng vào những gì nhà báo viết ra.

Giải trình với độc giả

Ở bất cứ nơi nào mà nhà báo được hưởng đặc quyền hoàn toàn tự do hành nghề “nói lên sự thật”, nhân danh quyền được thông tin xác thực của mọi người, nhà báo có quyền đòi hỏi dân biểu, chính quyền, tổ chức, hiệp hội, doanh nghiệp, câu lạc bộ, vv… phải giải trình với mình. Ngược lại, một điều rất tự nhiên là nhà báo cũng cần phải giải trình với những người khác về hoạt động nghề nghiệp và các bài viết do mình viết ra.

Trả lời thư độc giả không phải là khổ hình mà là phần thưởng.

Về nguyên tắc, những lời phê bình của độc giả luôn luôn đúng, như người ta vẫn thường nói: “khách hàng luôn luôn đúng”. Ngay cả khi độc giả hiểu nhầm ý của tác giả thì họ vẫn có quyền được đối xử lịch sự và tôn trọng khi họ yêu cầu nhà báo giải trình về những thông tin được đăng tải. Kinh nghiệm cho thấy là nếu nhà báo chịu nghe ý kiến phê bình và trả lời một cách chân thành cho độc giả thì độc giả cũng sẽ thấu hiểu, thông cảm và đôi khi thừa nhận là mình “đã không hiểu đúng” nội dung bài báo. Với nghề báo, đối thoại với độc giả luôn là một giá trị gia tăng, và đối với nhà báo, là một chủ đề suy ngẫm rất bổ ích. Khi điều hành một tờ báo, cách đơn giản nhất để thu hút thêm độc giả là tăng diện tích dành cho Thư độc giả trong các trang báo.

Quyền được trả lời là quyền cơ bản

Trong tất cả các quyền của độc giả, quyền được trả lời về thắc mắc cá nhân là quyền thiêng liêng nhất. Không có bất cứ luật lệ nào, điều tế nhị nào có thể cản trở việc đăng câu trả lời cho một độc giả đã được nhắc tên trong một bài báo. Tất nhiên là câu trả lời này phải tương xứng với bài báo có liên quan. Độ dài, nội dung, giọng điệu, hình thức của câu trả lời cần được thảo luận thật kỹ. Nhà báo không có quyền lật lại vấn đề một cách gay gắt với lý do bị chất vấn gay gắt. Tuy nhiên, dù sao chăng nữa thì không có ai và không có điều gì có thể ngăn cản việc đăng câu trả lời cho thắc mắc chính đáng của độc giả. Sau đó, nhà báo hoàn toàn có thể thảo luận công khai về đề tài đó với các độc giả khác. Lưu ý là phần lớn độc giả đều biết phân biệt thái độ chân thành và giả dối.

Sửa chữa sai lầm là đòi hỏi cấp thiết

Trong mắt độc giả, việc nhà báo sửa chữa sai lầm ngay lập tức là bằng chứng tốt nhất cho thấy thái độ chân thành của nhà báo. Tờ báo không bao giờ đăng cải chính là tờ báo không đứng đắn. Nhà báo nào cũng có lúc sai lầm. Có những sai sót chẳng lấy gì là ghê gớm, nhưng cũng có những sai sót dẫn đến những hậu quả rất nghiêm trọng. Việc bắt buộc phải đăng cải chính là một trong những quy tắc bất di bất dịch mà các tờ báo lớn luôn tôn trọng. Để giúp độc giả dễ nhận biết “dịch vụ hậu mãi” này, các thông tin cải chính luôn được đăng ở cùng vị trí, trong cùng một trang báo.

***

Ngày mai, tôi sẽ đăng tin cải chính ở đúng góc này, chỉ bằng hai câu hết sức đơn giản, không tìm cách biện minh: “Ngược lại với những gì mà chúng tôi đã viết trong phóng sự về việc Jules César đến Anh được đăng ở trang 3 trong số báo hôm qua, không phải là người cháu trai Octave của ông ta chỉ huy đội kỵ binh La Mã, mà là người con nuôi của ông là Brutus. Kính mong độc giả lượng thứ cho sự nhầm lẫn này của chúng tôi”.

Lập ra vị trí trung gian hòa giải ư? Cũng được, nhưng…

Độc giả trở nên quý giá đối với báo viết đến nỗi ngày càng có nhiều tờ báo giao cho một người được coi là “trung gian hòa giải” nhiệm vụ thảo luận công khai với độc giả và trả lời những ý kiến phản bác của độc giả về các nội dung tin bài. Thông thường, thư từ của độc giả cũng là chất liệu giúp nhà báo tự nhìn lại công việc của mình mỗi tuần. Tuy nhiên, việc lập ra vị trí “trung gian hòa giải” với ý muốn công khai minh bạch việc cải chính thông tin không phải lúc nào cũng mang lại kết quả như mong muốn. Mọi việc phụ thuộc vào “tầm” của người có “tầm” được lựa chọn cho vai trò trung gian hòa giải này. Phải là nhà báo lão luyện, hiểu rõ chân tơ kẽ tóc mọi khía cạnh trong nghề thì mới có thể đảm đương tốt được công việc này.