Menu

06. Bình luận

Nhà báo không phải là một người hoàn toàn thoát xác. Tính cách, độ nhạy cảm, môi trường giáo dục, cảm xúc, tín ngưỡng, niềm xác tín của nhà báo ảnh hưởng tới cách nhìn của anh ta lên sự việc. Ngay cả khi anh ta giữ mọi khoảng cách cần thiết. Cách tốt nhất để chứng tỏ đầu óc trung thực của mình với độc giả là phải tự nghiêm cấm tuyệt đối không nhầm lẫn giữa các thể loại: trong công việc của một người đưa tin, đừng bao giờ trộn lẫn sự kiện và bình luận.

Cấm chỉ những lời bình luận ngụy trang

Những câu chuyện xác thực nhất không dễ tránh được sự pha trộn thể loại. Trong một bài tường thuật, chỉ cần một danh từ, một động từ, một tính từ, được dùng có chủ đích, hoặc thiếu suy xét, là có thể hướng độc giả sang một suy diễn đặc biệt.

Viết “Tướng quân César…” hay “Kẻ cầm đầu César …” không diễn đạt cùng một ý. Nói César là tướng quân, đó là trình bày một sự việc chủ quan. Gọi ông ta là kẻ cầm đầu, đó là đưa ra một đánh giá xen lẫn thông tin và bình luận. Viết rằng César đổ bộ lên nước Anh để “khai phá văn minh” cho nước Anh, đó là diễn tả ông là người tử tế; viết rằng ông ta đổ bộ lên nước Anh để “chiếm đóng”, thì là diễn tả ông là kẻ đáng ghét. Giới thiệu người xứ Britannia như những kẻ “dã nhân”, là đồng quan điểm với César; còn giới thiệu họ như những người “kháng chiến” là theo phe với họ.

Việc chọn dùng từ không được chung chung.

Trong một bài tường thuật, bao giờ cũng phải dùng từ chính xác nhất. Từ chính xác là từ không có ẩn ý.

Phân biệt những lời bình luận do mình đưa ra

Nhà báo xứng với tên gọi này là người bênh vực cho tự do thể hiện. Anh ta yêu sách điều đó cho những người khác, nên lẽ đương nhiên anh ta là người đầu tiên thực hiện nó. Độc giả của một tờ báo, về phần mình, được quyền chờ đợi nhà báo đưa thông tin chia sẻ với mình một cách trung thực quan điểm cá nhân về tin thời sự. Bình luận vốn là một thể loại báo chí. Cho dù nhà báo bảo vệ các giá trị, anh ta không phải là một chiến sĩ theo nghĩa chính trị của từ này. Chỉ có một cách duy nhất hay để đảm bảo cho độc giả tính trung thực trong xử lý “thông tin”: phân tách việc xử lý sự kiện và thể hiệnbình luận. Tách biệt hai việc này trong trang viết. Về hình thức: viết hai bài báo, một bài dành cho các sự kiện, còn một bài bình luận những sự kiện này. Về trình bày: sử dụng cho hai bài báo những phông chữ và kiểu chữ khác nhau. Nhấn mạnh sự khác nhau ở khâu lên trang: đầu tiên là các sự kiện, tiếp đến là bình luận; tiêu đề chính dành cho sự kiện, một tiêu đề phụ dành cho bình luận.

Hình thức bình luận không mang tính trung lập

Bình luận, đó là bài nghị luận liên quan đến việc tường thuật các sự kiện. Nhưng tất cả các bài nghị luận không có cùng tác động như nhau. Cũng tương tự như vậy đối với bài bình luận: có bình luận mang tính chia sẻ và có bình luận mang tính chỉ trích.

Ba thể loại bình luận

Tiểu phẩm, vì là bài viết khổ ngắn, nên trong bình luận ưu tiên sự châm biếm, hài hước hoặc dữ dội. Lời bình luận càng ngắn gọn gây tác động càng mạnh: “Jules César, vào giây phút cập cảng nước Anh, đã nói: “Ta không phải là Zorro…”. Thực vậy, ông ta đã xử sự ở đó như lãnh chúa Attila!…”.

Xã luận, là bài viết có khổ dài hơn, nên ưu tiên hai hình thức bình luận còn lại: nó đưa ra cho độc giả một biện luận hoặc một đánh giá.

Xã luận phân tích là một bài viết có cấu trúc chặt chẽ, câu mở đầu sắc, câu kết mạnh và đanh: “Jules César đã phạm phải ba sai lầm khi đổ bộ lên Anh quốc. Thứ nhất, ông ta đã coi thường những tác động của thứ nước trà Anh lên tinh thần đội quân của mình. Thứ hai, ông đã phạm tội kiêu ngạo: người Anh không phải người xứ Gô-loa. Thứ ba, ông đã hứng một rủi ro nội chính quá lớn: khi vượt eo biển Măng-sơ không được sự đồng ý của Viện nguyên lão, ông chứng thực cho những lời chỉ trích của những người ở La Mã, buộc tội ông là học đòi Alexandre Đại Đế (…) Rốt cuộc ông bị ám sát!”

Xã luận xúc cảm để mặc cho cảm xúc tuôn ra. Thể loại xã luận này đập thẳng hơn là tranh biện: “Jules César chỉ là một kẻ hung đồ!… Hỡi những công dân, hãy cầm lấy vũ khí!”

Bài xã luận lồng vào tác giả và tờ báo.

Ở trên đầu hoặc dưới bài xã luận luôn có chữ ký của tác giả bài viết do yêu cầu minh bạch và tôn trọng bạn đọc. Nội dung chữ ký lồng vào đó một cách trực tiếp trách nhiệm của tác giả bài viết và, một cách gián tiếp là trách nhiệm của lãnh đạo tòa soạn nhận đăng bài xã luận đó.

Nếu trong cùng một nhóm biên tập, khi có hai quan điểm xã luận trái ngược nhau không thể dung hòa đối với một bình luận nào đó, thì không có gì ngăn cản việc đăng song song hai bài xã luận bảo vệ cho hai quan điểm đối ngược nhau. Độc giả sẽ tự đánh giá.

Một bài xã luận không ký tên thường thể hiện quan điểm của tờ báo đăng bài xã luận đó và như vậy lồng vào đó là trách nhiệm của lãnh đạo tòa soạn.