Menu

09. Các nguồn tin

Để thông tin đầy đủ cho những người khác, thì bản thân mình phải nắm vững thông tin. Nhà báo cần các nguồn tin đáng tin cậy để giúp anh ta phân lọc những tin thật và tin giả, và để công bố những thông tin xác thực. Nhưng việc sử dụng đúng các nguồn tin đòi hỏi phải thận trọng và theo đúng trình tự như những trình tự xác định sự kiện.

Có bốn loại nguồn tin

1/ Các nguồn tin chính thống. Đó là tất cả những nguồn tin do một cơ quan công quyền nắm giữ: chính phủ, các cơ quan bộ, cơ quan hành chính, v.v. Các nguồn tin này có lợi là được ghi vào danh mục, có cấu trúc, cung cấp những tin tức chính thức. Nhà báo phải có trong sổ địa chỉ của mình, những liên lạc có đầy đủ tên của tất cả cán bộ được quyền phát ngôn thay mặt cho các cơ quan công quyền này (phát ngôn viên, cán bộ phụ trách báo chí, v.v.). Lên danh sách những người này và liên lạc ngay khi họ bắt đầu nhận nhiệm vụ, khi ấy họ cảm thấy vinh dự được báo chí công nhận (đường dây trực tiếp, địa chỉ cá nhân…).

2/ Các nguồn tin trung gian. Đó là tất cả những nguồn tin do một tổ chức xã hội hợp pháp nắm giữ: các hiệp hội, các tổ chức chuyên ngành, các đảng phái chính trị, các công đoàn, v.v. Các nguồn tin này có lợi là thường hoạt động như những đối trọng cung cấp tin tức không chính thức. Nếu nhà báo dành thời gian gây dựng quan hệ thẳng thắn với những đồng minh tự nhiên này thì anh ta thu được những thông tin bổ sung và chi tiết rất quý giá. Lập danh sách những người đối thoại tiềm năng và tiếp cận để “thuần hóa” họ.

Một công thức hiệu quả: ủy nhiệm

Trong những quan hệ của mình với các nguồn tin chính thống và trung gian, nhà báo chú ý làm minh bạch vai trò riêng của mình. Đối với những nguồn tin chính thống, nhà báo có thể làm điều đó bằng cách đề nghị một sự ủy nhiệm chính thức, cho bản thân anh ta hoặc cho các cộng sự. Tất cả cơ quan công quyền và tất cả tổ chức xã hội đều thích có những người đối thoại được xác định trong số những người làm báo chuyên nghiệp. Bước vào trò chơi hoán đổi vai này sẽ tạo thuận lợi cho những tiếp xúc hàng ngày.

Mẫu thư ủy nhiệm: “Thưa ngài Bộ trưởng, tôi xin được thông báo với ngài là, kể từ ngày hôm nay, để cải thiện hơn những mối quan hệ công việc của chúng tôi với các phòng ban thuộc Bộ của Ngài, chúng tôi xin ủy quyền cho cộng tác viên của chúng tôi là A.. R… nhiệm vụ quan tâm đặc biệt và thường xuyên tới mọi hoạt động thuộc nội các của Ngài trong khuôn khổ nhiệm vụ thông tin phục vụ công luận của chúng tôi….

Đối với các nguồn tin trung gian, nhìn chung nhà báo không cần ủy nhiệm. Quan trọng là phải hình thành những mối quan hệ tôn trọng lẫn nhau, áp dụng một hình thức giao tiếp có thể đảm bảo giấu tên nguồn tin, và thống nhất với họ về cách xử lý các thông tin được cung cấp mà các cơ quan công quyền hay cơ quan chức trách chuyên môn không hay biết.

3/ Các nguồn tin cá nhân. Đây là những nguồn tin kín, thậm chí là bí mật, mà nhà báo thu được trong nội bộ các hội chính quyền và hiệp hội chuyên ngành. Nhờ công việc và đạo đức nghề nghiệp của mình, nhà báo thu được nguồn tin bằng cách giành sự tin cậy của những người sở hữu thông tin bị bỏ qua hoặc bị che dấu bớt. Nhà báo không được tiết lộ danh tính của họ cho bất cứ ai, kể cả cho cấp trên trực tiếp của anh ta trong tòa soạn; anh ta đương nhiên chịu trách nhiệm về những đóng góp của họ.

Các nguồn tin chính thống + các nguồn tin trung gian + các nguồn tin cá nhân = mạng lưới đông đảo các nhà cung cấp thông tin

4/ Các nguồn tin ngẫu nhiên. Đó là các nguồn tin tự phát, các nhân chứng được đưa ra hay được yêu cầu tình cờ theo hoàn cảnh. Phải thận trọng: xác định nguồn tin, kiểm tra những động cơ của họ, tìm hiểu sâu những chỉ dẫn họ đưa ra, đề nghị họ nói ra ngoài những điều họ muốn nói, khớp những lời nói của họ với các nguồn tin độc lập khác. Trường hợp nghi ngờ, phải đưa vấn đề có thể đăng thông tin hay không để cùng hội ý. Hãy dè chừng với những nguồn tin nói ra quá dễ dàng những điều chúng ta muốn nghe.

Một mối quan hệ quyền lực cần làm chủ

Giữa nhà báo và nguồn tin của mình, dù là nguồn tin nào, luôn có mối quan hệ quyền lực. Có một người “thống trị” – người đưa thông tin – và một người “chịu thống trị” – người cần thông tin. Một bên là cung cấp, một bên là yêu cầu… Việc quản lý được mối quan hệ quyền lực này đòi hỏi phải khéo léothành thạo. Một nguồn tin luôn có mong muốn thu được lợi ích – cá nhân hay chuyên môn – từ việc cung cấp tin tức; với nhà báo, luôn có nguy cơ bị điều khiển. Cái ranh giới thủ đoạn đôi khi rất hẹp nhưng nó tồn tại. Đây là một vấn đề về ý thức. Chớ để bị lừa. Phải tìm ra một điểm cân bằng. Một số người phản ứng theo kiểu “được đối đãi thế nào thì cư xử thế ấy” là xứng đáng, một số khác thì không. Một nguồn tin chạm tự ái không nghiêm trọng bằng một độc giả bị lợi dụng