Menu

08. Những nguyên tắc đọc cơ bản

Đọc trên màn hình không giống như đọc trên giấy. Hiển nhiên, nhận định căn bản này cần được xem xét chi tiết cụ thể. Mục tiêu: để hiểu xem người đọc ứng xử thế nào đối với một bài báo mạng, từ đó có thể làm cho bài viết của mình thích ứng với việc đọc trên màn hình.

Hướng đọc và hướng di chuyển của mắt

Hãy bắt đầu bằng bài học của Jakob Nielsen, một nhà nghiên cứu người Mĩ phân tích thái độ ứng xử của độc giả trên mạng từ nhiều năm nay. Theo Nielsen, trên mạng, người đọc không đọc các bài báo mà “chụp lại” (scan) chúng. Trong vòng 10 đến 20 giây, họ đã có được ý tưởng về chất lượng của trang đang đọc. Nếu không được thuyết phục, họ sẽ chuyển qua xem trang khác.

Nielsen sử dụng hệ thống theo dõi ánh nhìn (eye-tracking): ông mô tả như sau, người đọc scan trang đang đọc, lướt từ đoạn này đến đoạn khác, tránh xem quảng cáo và những phần có quá nhiều chữ. Suy nghĩ của họ đi từ ý này sang ý khác trước khi quyết định đọc thực sự.

Trên trang mạng, mắt của người đọc đi theo hình chữ F, từ trên xuống dưới (tôi tìm kiếm), từ trái sang phải (tôi quan tâm).

24h-principe-lecture

Ba trang mạng được Jakob Nielsen phân tích, các vùng màu đỏ là các vùng được đọc nhiều nhất, sau đó đến những vùng màu vàng rồi màu xanh.

Việc đọc thường xuyên bị gián đoạn vì một đoạn video, một diapo ảnh hoặc một âm thanh: 79% người đọc trên mạng đọc theo “đường chéo” và chỉ có 16% đọc theo từ ngữ. Nghĩa của từ “đọc” đặc biệt khác trong báo mạng. Đặc biệt, với các ràng buộc đặc thù, việc đọc trên màn hình chậm hơn 25% so với đọc trên giấy. Vì vậy báo mạng cần phải có định dạng ngắn hơn báo viết.

Điểm mạnh: Nếu việc đọc thường xuyên bị chi phối, thì sự chú ý của người đọc lại rất cao, vì họ đọc theo hướng tích cực tìm kiếm thông tin, trong khi các phương tiện thông tin khác luôn đặt người đọc ở thế bị động. Nếu biết sử dung khéo léo, kĩ thuật sẽ giúp nhà báo sản xuất được một nội dung phong phú và đa dạng, với điều kiện không làm cho người đọc mệt mỏi.

Đọc kiểu “nhảy cóc”

Chúng tôi muốn nhấn mạnh điểm này. Trên màn hình, mắt của người đọc lướt rất nhanh và chỉ dừng lại khi thấy một nội dung thu hút sự quan tâm của họ. Đó là nguyên tắc của việc đọc theo kiểu “nhảy cóc”: não của người đọc sẽ lướt qua, không theo một trình tự nào, từ nội dung này sang nội dung khác, từ trang này qua trang khác, từ website này qua website khác, chẳng có một logic nào đằng sau con đường zic-zac này.

Để thu hút sự chú ý của người đọc, cần phải:

  • Hướng người đọc về nội dung của bạn qua việc làm tốt định hướng tìm kiếm trên các công cụ tìm kiếm, vì nếu bài báo của bạn không thu hút được sự “chú ý”, người đọc sẽ không “tìm thấy” nó.
  • Giữ được người đọc lại với bài báo /nội dung/môi trường của bạn, bằng cách sử dụng các kĩ thuật viết phù hợp và nhiều cửa vào thông tin khác nhau.